Prof. mr. Eroll Sejdiu: Shqipja standarde përfaqëson edhe shpirtin e përbashkët të popullit shqiptar
Shqipja standarde është një nga arritjet më madhore në historinë e kombit shqiptar, sepse përfaqëson jo vetëm një sistem të përbashkët gjuhësor, por edhe një themel shpirtëror e kulturor mbi të cilin qëndron identiteti kombëtar. Që nga koha e Rilindjes Kombëtare, intelektualët dhe gjuhëtarët shqiptarë e kanë kuptuar se bashkimi gjuhësor ishte parakusht i domosdoshëm për bashkimin politik dhe kulturor të kombit. Gjuha e përbashkët është ajo që i jep një kombi forcën për të ekzistuar si një tërësi, sepse ajo është mjeti me të cilin shprehet mendimi, ndërtohet kultura dhe përçohet trashëgimia ndër breza.
Para se të arrihej tek standardizimi i shqipes, në trojet shqiptare ekzistonin dy dialekte kryesore – gegërishtja dhe toskërishtja – me nënndarje të shumta që shpeshherë e vështirësonin komunikimin ndërkrahinor. Kjo ndarje gjuhësore pasqyronte edhe ndarjet politike e shoqërore të kohës, të cilat ishin pasojë e copëtimit të trojeve shqiptare. Përpjekjet për afrimin e dialekteve dhe për krijimin e një gjuhe të përbashkët u bënë pjesë thelbësore e veprimtarisë së Rilindjes Kombëtare, sepse rilindësit e kuptonin se një popull pa një gjuhë të unifikuar nuk mund të ketë as shtet, as kulturë kombëtare të qëndrueshme.
Kongresi i Drejtshkrimit, i mbajtur në nëntor të vitit 1972 në Tiranë, përfaqësoi kurorëzimin e përpjekjeve shumëvjeçare për vendosjen e gjuhës standarde. Në atë kongres u vendos që të ketë një gjuhë të standardizuar.
Ky vendim u udhëhoq nga parimi i bashkimit kombëtar dhe i nevojës për një standard të përbashkët që të pranohej dhe përdorej nga të gjithë shqiptarët, kudo që jetonin.
Shqipja standarde u bë shpejt gjuha e arsimit, e administratës, e letërsisë, e shkencës dhe e mediave. Përmes saj u ndërtua një identitet kulturor i përbashkët që tejkaloi kufijtë politikë të vendosur pas Konferencës së Londrës (1913), kur trojet shqiptare u ndanë në disa shtete. Pavarësisht kësaj ndarjeje, gjuha standarde krijoi ura komunikimi midis shqiptarëve në Shqipëri, Kosovë, Maqedoninë e Veriut, Mal të Zi dhe Luginën e Preshevës, duke u bërë faktor i fortë i bashkimit shpirtëror e kombëtar.
Në këtë kuptim, shqipja standarde nuk është thjesht një zgjedhje gjuhësore, por një akt historik që mishëron idealin e bashkimit kombëtar. Ajo është trashëgimi e përbashkët që na mban të lidhur me njëri-tjetrin dhe me të kaluarën tonë, duke na dhënë mundësi të ndërtojmë të ardhmen mbi baza të përbashkëta kulturore.
Ruajtja e saj, përdorimi i drejtë në të gjitha fushat e jetës publike dhe respektimi i normave të saj nuk duhet parë vetëm si detyrim arsimor apo profesional, por si një detyrë atdhetare. Të flasësh, të shkruash dhe të mendosh në shqipen standarde është një mënyrë për të afirmuar përkatësinë kombëtare dhe për të mbrojtur identitetin nga rreziqet e asimilimit gjuhësor e kulturor.
Në kohët moderne, kur globalizimi dhe ndikimet e huaja rrezikojnë homogjenitetin e gjuhëve të vogla, shqipja standarde mbetet mburoja më e fortë e unitetit shqiptar. Ajo është ura që lidh brezat, trevat dhe mendjet shqiptare, duke dëshmuar se një komb mund të mbijetojë dhe të zhvillohet vetëm përmes gjuhës së vet.
Në përfundim, shqipja standarde është jo vetëm mjeti kryesor i komunikimit kombëtar, por edhe simbol i bashkimit, i dinjitetit dhe i vetëdijes kombëtare. Ta ruash, ta pasurosh dhe ta përdorësh me dashuri është mënyra më e lartë për t’i shërbyer kombit shqiptar.
Prof. mr. Eroll Sejdiu
20 tetor 2025
