Prof. mr. Eroll Sejdiu: Jeronim de Rada (1814–1903)

Prof. mr. Eroll Sejdiu: Jeronim de Rada (1814–1903)

Ishte një ndër përfaqësuesit më të shquar të Rilindjes Kombëtare Shqiptare, poet, publicist, mendimtar dhe veprimtar i shquar i çështjes kombëtare. Ai lindi në fshatin Mak, pranë Kozencës në Kalabri, në një familje arbëreshe.

SHTËPIA E DE RADËS NË KATUNDIN MAKI

Shkollimin e parë e kreu në vendlindje, ndërsa më pas studioi letërsi dhe filozofi në Napoli.

Veprimtaria e tij letrare dhe politike lidhet ngushtë me përpjekjet për ruajtjen e identitetit kombëtar shqiptar dhe për lirinë e Shqipërisë. De Rada u bë i njohur sidomos me poemën e tij të hershme “Këngët e Milosaos” (1836), një vepër liriko-epike që shënon një kthesë të madhe në letërsinë shqipe, duke u vlerësuar si një nga gurët themeltarë të romantizmit shqiptar. Më vonë botoi edhe vepra të tjera madhore si “Serafina Topia” dhe “Skënderbeu i pafan”, ku përmes mitit të historisë shqiptare dhe figurës së heroit kombëtar ndërthurte artin poetik me idealin atdhetar.

Këngët e Milosaos

Përveç krijimtarisë poetike, De Rada u mor edhe me publicistikë dhe studime. Ai botoi gazetën “L’Albanese d’Italia” (1848), e cila ishte një ndër organet e para të shtypit në gjuhën shqipe dhe në shërbim të çështjes kombëtare. Po ashtu, ai hartoi dhe studime të rëndësishme mbi gjuhën dhe kulturën shqiptare, duke qenë një nga figurat qendrore që kontribuoi në formimin e vetëdijes kombëtare te shqiptarët e mërgimit dhe brenda trojeve amtare.

BUSTI NË MAKI I JERONIM DE RADËS

Si veprimtar i palodhur, De Rada pati lidhje të ngushta me shumë rilindës shqiptarë dhe veprimtarë të kohës, duke u bërë zë i fuqishëm i kauzës shqiptare në Evropë. Ai besonte se letërsia, kultura dhe gjuha ishin armët më të forta për të ruajtur kombin.

Jeronim de Rada vdiq në vitin 1903, duke lënë pas një trashëgimi të pasur letrare, kulturore dhe atdhetare. Sot ai kujtohet jo vetëm si një poet i madh i romantizmit shqiptar, por edhe si një nga themeluesit e ideologjisë së Rilindjes Kombëtare.